Chronologische wereldgeschiedenis van de eerste hulp aan en het vervoer van zieken en gewonden

Ca 2500-2000 AC

De papyrus Smith (genoemd naar zijn vinder in een graf bij Thebe (Egypte) en overgeschreven in ca 1550 voor Christus) beschrijft de diagnostiek en behandeling van diverse chirurgische ziekten, waaronder die van diverse botbreuken.

Thorwald, Jürgen - : Heelmeesters. Macht en geheimen in de oude geneeskunst. Den Haag, zj pg 53-54


Ca 2000 AC

De Rig-veda (het weten van lofhymnen) van de Ariërs in de Pendsjaab (India) spreekt van ‘wijzen’, die rondtrekkende Arische stammen vergezelden. Zij verzorgden de gewonden, trokken pijlen en speren uit de lichamen en verwijderden gekwetste ogen. Zij vervaardigden ook kunstmatige ogen, genazen de stompen van gekwetste ledematen, gebruikten daarbij de somaplant voor het stillen van pijnen en maakten kunstmatige ledematen (prothesen). Men kende de betekenis van het uitbranden met de fakkel van wonden en slangebeten.

Thorwald, Jürgen - : Heelmeesters. Macht en geheimen in de oude geneeskunst. Den Haag, zj pg 197


Ca 1700 AC

De grote koning Hammurabi van Babylon (1728-1686 voor Christus) ontvangt van de zonnegod Sjamasj de driehonderd wetten, die hem beroemd hebben gemaakt. Deze wetten bevatten niet alleen paragrafen over procesrecht, diefstal, mishandeling en geldzaken, maar ook over geneeskunde. De paragrafen spreken bijvoorbeeld ook over genezing van verwondingen (een vlekje in een oog, dat met een bronzen werktuig wordt verwijderd) en de vergoeding, die een arts daarvoor moet krijgen. Maar ook over de straffen, die artsen krijgen, indien een patiënt door een verkeerde behandeling overlijdt.

Thorwald, Jürgen - : Heelmeesters. Macht en geheimen in de oude geneeskunst. Den Haag, zj pg 124-125


Ca 1400 AC

De Egyptenaren gebruiken een tot poeder gewreven plant, die nauw verwant is aan de mandragora, het Egyptisch bilzenkruid (Folia Hyoscyami mitici) voor pijnbestrijding. Daarnaast worden papaver, alruin en doornappel voor pijnbestrijding gebruikt.

Thorwald, Jürgen - : Heelmeesters. Macht en geheimen in de oude geneeskunst. Den Haag, zj pg 62-63


1237 AC

Koning Chyryba (Aleppo) wordt door zijn soldaten, nadat hij door Ramses II tijdens de slag bij Kadesh in het water is gegooid, behandeld door hem ondersteboven te houden.

Meursing, B.T.J. – en G.T. Haneveld: De geschiedenis van de reanimatie. I Genesis tot chloroform. Hart en vaten wereldwijd, 9(1982): 3 (5)


11e eeuw AC

De Midrash Rabbah –een bijbeltekst verklarend geschrift- geeft uitleg bij de namen van twee vroedvrouwen, waaronder Puah. Puah betekent ‘zij is gewend, wanneer de mensen zeiden dat een kind dood was, het leven van het kind op te wekken (Mepiah) door eigen adem’.

Tempelafbeelding in het Ramesseum
 

Meursing, B.T.J. – en G.T. Haneveld: De geschiedenis van de reanimatie. I Genesis tot chloroform. Hart en vaten wereldwijd, 9(1982): 3 (6)


Ca 800 AC

Homerus beschrijft in de Ilias (Griekenland) de afvoer op het slagveld per strijdwagen van gewonden. De medische zorg wordt een groot belang gegeven. Een arts is een heel leger waard.

Homerus: Ilias


Ca 500 AC

Heloten (lijfeigenen) van de Spartanen (Griekenland) dragen hun heren van het slagveld af, waarna de behandeling door (laagbetaalde) artsen kan plaatsvinden.

Verdoorn, J.A. - : Arts en Oorlog. Medische en sociale zorg voor oorlogsslachtoffers in de geschiedenis van Europa. Amsterdam, 1972 pg 15


Ca 450 AC

Herodotus oordeelt (overigens onterecht) over de geneeskunde in Mesopotamië als: ‘Artsen hebben ze niet'. Maar over de situatie van de zieken en de geneeskunde in Babylon schrijft hij het volgende: ‘Ze brengen de zieken op de markt, want artsen hebben zij niet. Nu treedt iedereen op de ziek toe en dient hem van raad over de ziekte, wanneer hij zelf aan de kwaal heeft geleden waaraan de zieke lijdt of iemand kent die eraan lijdt. De voorbijganger spreekt daarover met de zieke en raadt hem de middelen aan, die hem of zijn kennis bij een zelfde ziektegeval hebben geholpen. Maar niemand mag de zieke voorbijlopen zonder hem eerst gevraagd te hebben wat hij mankeert' (eerste hulpverlening in zijn vroegste vorm)

Thorwald, Jürgen - : Heelmeesters. Macht en geheimen in de oude geneeskunst. Den Haag, zj pg 129


Ca 400 AC

Hippocrates (460-370 AC) suggereert in zijn werk ‘Prognostichon' dat een priester via een in de luchtpijp van de overledene geplaatste rietstengel de ‘pneuma' weer in het lichaam kan drijven.

Meursing, B.T.J. - en G.T. Haneveld: De geschiedenis van de reanimatie. I Genesis tot chloroform. Hart en vaten wereldwijd, 9(1982): 3 (6)


208-201 AC

Tijdens de Tweede Punische Oorlog (Italië) krijgen Velites onder andere tot taak gewonden af te voeren uit de slaglinies.

Mijnlieff, C.J. - : Eerste hulp bij ongelukken (proefschrift). S.I., 1905 pg 3 en 4


Ca 200 AC -500

In de Babylonische Talmud. Een literatuurbundeling geschreven in de periode 200 voor tot 500 na Christus, wordt de mond-op-mond (neus) beademing vermeld. Zo luidt een door een rabbi geschreven dispuut, handelend over behandelingsmethoden van ademhalingsproblemen bij het pasgeboren kind: ‘de pasgeborene wordt zo gehouden, dat deze niet kan vallen en men blaast in zijn neus'.

Meursing, B.T.J. - en G.T. Haneveld: De geschiedenis van de reanimatie. I Genesis tot chloroform. Hart en vaten wereldwijd, 9(1982): 3 (6


Ca 100 AC

De tracheotomie wordt door Asclepiades (126-56 AC) beschreven.

Meursing, B.T.J. - en G.T. Haneveld: De geschiedenis van de reanimatie. I Genesis tot chloroform. Hart en vaten wereldwijd, 9(1982): 3 (6)


Ca 0

Aan ‘vigilis', een soort bewakers en brandweerlieden in Italië, zijn naar cohort vier artsen toegevoegd. Zij deden vooral 's-nachts dienst.

Cabanès : Chirurgiens et blessés à travers l'histoire. Des origines à la Croix Rouge, Parijs, s.a. (ca 1914) pg 33 en 34


Ca 10

Velleius Paterculus (Italië) roemt de voorzieningen, die Tiberius als generaal treft, tijdens de expedities in Germanië en Pannonië. Er is altijd een wagen voor hen die moe zijn en de ‘littière' van de vorst stond iedereen ter beschikking (Hist. 1. II, cap. CXIV)

Cabanès : Chirurgiens et blessés à travers l'histoire. Des origines à la Croix Rouge, Parijs, s.a. (ca 1914) pg 27


1e eeuw

Aan cohorten waren in Italië ‘deputati' verbonden die troepen volgden, gewonden moesten helpen, vervoeren (met behulp van twee ladders aan weerszijden van een lastdier) en bijbrengen met water. Zij krijgen een beloning.

Cabanès : Chirurgiens et blessés à travers l'histoire. Des origines à la Croix Rouge, Parijs, s.a. (ca 1914) pg 34
Filosoof, Leo de  - : Traité sur la Tactique' (=Keizer Leo 886-911) in : Migne Pat Graec en Franse vertaling

Op het Romeinse platteland hebben grootgrondbezitters een valetudinarium. De slavenopzichter is belast met de opvang en behandeling van gewonde slaven.

Masson, M. - : A pictorial history of nursing. London, 1985 pg 16 (citeert uit: Columella, De Rustica)


222-235

Keizer Alexander Severus (Italië) verzorgt de gewonden door vervoer in wagens (carpenta vexit) en verdeelt de ernstig gewonden over steden en boerderijen. Volgens Lewis & Short is een carpentum een tweewielige, overhuifde wagen, die in de stad door de vrouwen wordt gebruikt.

Cabanès, Chirurgiens et blessés à travers l'histoire. Des origines à la Croix Rouge, Parijs, s.a. (ca 1914) pg 32
Lampridius : Alexander Severus. Cap. XI.VII


3e eeuw (?) - 7e eeuw

Parabalani, ook wel Parapemponton of Parabolani, zijn mogelijk verbonden aan ziekenhuizen en halen zieken in de stad op (Griekenland). Zij doen ook begrafenissen en beschermen de bisschop

(Codex Theod. 16:2:42 en 43 en Codex Justinianus 1:3:18)
Miller, T.S. - : The birth of the hospital in the Byzantine Empire, London, 1997 (herdruk 1985)


Ca 350

Sint Basileus (bisschop van Caesarea van ca 330-379) noemt in een brief (ep 94) de parapempontes lieden, die zieken moesten zoeken en ze naar Basilias moeten brengen.

Philipsborn, A. - : La compagnie d' ambulanciers ‘Parabalani' d'Alexandrie. In : Byzantion 20(1950) pg 185-190) pg 189


Ca 6e en 7e eeuw

In Merida (Spanje) vormen artsen een mobiele groep, die de straten afstropen op zoek naar zieken (Paulus Diaconus de Vita patrum emeritensium OL 80:139)

Miller, T.S. - : The birth of the hospital in the Byzantine Empire, London, 1997 (herdruk 1985) pg 156, noot 99, pg 250


Ca 600

Onder Keizer Mauritius (582-602) (Griekenland) zijn op elke 200-400 soldaten 8-10 dipotatoi of despotatoi toegevoegd voor afvoer en verzorging van gewonde soldaten.

Mijnlieff, C.J. - : Eerste hulp bij ongelukken (proefschrift). S.I., 1905 pg 6
Verdoorn, J.A. - : Arts en oorlog. Medische en sociale zorg voor oorlogsslachtoffers in de geschiedenis van Europa, Amsterdam, 1972 pg 47 (wsch obv Leo de Filosoof, die werk uit die tijd copieerde)
Philipsborn, A. - : La compagnie d' ambulanciers ‘Parabalani' d'Alexandrie. In :: Byzantion 20(1950) pg 185-190) pg 189 (geeft als bron: Pseudo Marikios, in: Arriani tactica et Mauricii artis milit. Libri VIII 2 pg 200; 13 pg 29 II 8) 


Ca 900

De Angelsaksen (Engeland) hebben hammock-wagons voor gewondenvervoer.

Hammock Wagon
 

Barkley, K.T. - : The ambulance. The story of emergency transportation of sick and wounded through the centuries, New York, 1990 (herdruk 1978) pg 13, 14


962

Bernard (Zwitserland) sticht een klooster in de Alpen, waar de monniken scholing in het aanleggen van verbanden en eerste hulp krijgen. Zij hebben ook reddingshonden.

Müller, W. - : Mit einem Unfall fing es an ... Illustrierte Geschichte des Arbeiter-Samariter-Bundes. Wiesbaden, 1988 pg 7


11e eeuw

In het Byzantijnse leger (Griekenland) doen dispotatoi of despotatoi dienst, die tot taak hadden gewonden te verzorgen en vervoeren.


1099

Stichting van de Orde van Sint Jan voor hulp aan gewonden bij de inname van Jerusalem (Palestina).

Cole Mackintosh, R. - : A century of service to mankind. A history of the St. John Ambulance Brigade, London, 1986 pg 2


1099-1100

Kruistochtleider Boudewijn raakt gewond en wordt afgevoerd per brancard (Palestina)

Cabanès, Chirurgiens et blessés à travers l'histoire. Des origines à la Croix Rouge, Parijs, s.a. (ca 1914) pg 89


1108-1137

Lodewijk de Dikke (=VI) (Frankrijk) wijst plaatsen aan voor gewonden en zorgt voor (vervoers)middelen.

Cabanès, Chirurgiens et blessés à travers l'histoire. Des origines à la Croix Rouge, Parijs, s.a. (ca 1914) pg 90 (bron : Suger : Vie de Louis le Gros, met citaat in latijn ‘carri')


Ca 1100

Noormannen (Engeland) hebben een draagbaar overhuifd tussen twee paarden.

Barkley, K.T. - : The ambulance. The story of emergency transportation of sick and wounded through thecenturies, New York, 1990 (herdruk 1978) pg 13, 14


12e eeuw 

Tijdens de kruistochten zijn aan met name de Franse tropen ‘brancardiers' verbonden, die een noodverband moeten leggen en gewonden op lastdieren vervoeren.

Mijnlieff, C.J. - : Eerste hulp bij ongelukken (proefschrift). S.I., 1905 pg 7


12e en 13e eeuw

In Palestina worden gewonden op draagbaren gelegd tussen twee lastdieren, waarbij gebruik wordt gemaakt van het schild van de ridder.

Haller jr, J.S. - : Farmcarts to Fords. A history of the military ambulance. 1790-1925. Carbondale and Edwardsville, 1992 pg 9


12e en 13e eeuw

Geestelijken (Frankrijk) vervoeren gewonden vaak op de schouders, maar ook in litières. Men gebruikt liever muilezels dan paarden van-wege de rustige tred. Ook wordt men gedragen op ‘escu voutis' (=? Schild).

Cabanès, Chirurgiens et blessés à travers l'histoire. Des origines à la Croix Rouge, Parijs, s.a. (ca 1914) pg 72 (met referenties)
Naythons, M. - : The face of mercy. A photographic history of medicine at war. New York, 1993 pg 12 en 81


Ca 1300

De Engelsen hebben een lange wagen of whirlicote voor gewondenvervoer.

Whirlicote
 

Barkley, K.T. - : The ambulance. The story of emergency transportation of sick and wounded through thecenturies, New York, 1990 (herdruk 1978) pg 14


13e en 14e eeuw

Vlaamse steden stellen chirurgijns aan en bekostigen hun uitrusting, waaronder wagens voor het vervoer van gewonden.

Cabanès, Chirurgiens et blessés à travers l'histoire. Des origines à la Croix Rouge, Parijs, s.a. (ca 1914) pg 106 en 107


1476

In Spanje wordt het eerste veldhospitaal in Toro opgericht.

Reynaert, R. - : De militaire ambulances in België. Van vroeger tot nu. Brusssel, 1997 pg 8


1487

De invoering van wagens met bedden wordt aan Isabella I van Castilië (1451-1504) toegeschreven. Zij organiseerde eerste hulp en gewondentransport tijdens de slag.

Reynaert, R. - : De militaire ambulances in België. Van vroeger tot nu. Brussel, 1997 pg 8
Haller jr, J.S. - : Farmcarts to Fords. A history of the military ambulance. 1790 1925. Carbondale and Edwardsville, 1992 pg 10


1529

Keizer Karel V maakt strandroof illegaal.

Vandersmissen, Henk - , Siep Zeeman en Kees Brinkman: Redders. 175 Jaar Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij 1824-1999. IJmuiden, 1999 pg 8


1543

Andreas Vesalius verricht experimenten bij honden en varkens, waarbij hij bemerkt dat voor een adequate pompwerking van het hart een adequate ademhaling noodzakelijk was. In de ‘Fabrica Humani Corporis (Basel, 1555) schrijft hij hierover: Om het dier op zekere wijze tot leven te wekken moet men proberen de stam van de Arteria Aspera te openen. Hier moet men een dunne of een dikke buis in aanbrengen. Men moet hierop blazen opdat de longen zich verheffen en het dier als het ware inademt. Want door het zachte inblazen in dit dier in vivo zwelt de long zo sterk op als de ruimte in de borstkas dit toelaat. Het hart verkrijgt weer kracht en het verandert, wat zich uit in haar bewegingen'.

Meursing, B.T.J. - en G.T. Haneveld: De geschiedenis van de reanimatie. I Genesis tot chloroform. Hart en vaten wereldwijd, 9(1982): 3 (6)


1544

De Spaanse chirurgijn Daza Chacon organiseert in het keizerlijke leger van Karel V de ambulante hospitalen voor eenheden van 20.000 man met name bij Landrecies en Saint-Dizier.

Reynaert, R. - : De militaire ambulances in België. Van vroeger tot nu. Brussel, 1997 pg 22


1550

De oprichting van ‘hôpitaux ambulants' wordt voor het eerst in artikel 19 van een verordening te Blois vastgelegd door Henri II. Deze verordening zorgt ervoor ‘dat er van de soldij van iedere soldaat één sou per ecu zal worden afgehouden die door de kampcommandant besteed dient te worden als hulp voor de zieken en gewonden' (J. dez Cilleuls, onder Ref 1).

Reynaert, R. - : De militaire ambulances in België. Van vroeger tot nu. Brussel, 1997 pg 23


Ca 1550

In Frankrijk ontwerpt Ambroise Paré een brancard.

Fontanella, J.M. - et al: Les SAMU - Centre 15. Organisation, activités, techniques de régulation médicale, éléments historiques. Parijs, 1997 pg 299


1551

Maarschalk de Brisac draagt zorg voor een ‘hôpital ambilatoire' voor zijn troepen te velde. Het moet ‘zieke of gewonde geniesoldaten opvangen die werden ingezet bij vestingwerken of andere diensten voor de verdediging van de stad.'

Reynaert, R. - : De militaire ambulances in België. Van vroeger tot nu. Brussel, 1997 pg 23


1552

De Hertog van Guise draagt zorg voor een ‘hôpital ambilatoire' voor zijn troepen te velde. Dit hospitaal is bedoeld voor de soldaten ‘die een aandoening zouden kunnen oplopen door verwondingen of wegens nachtelijke wachtdiensten of karweien in de regen en de kou.'

Reynaert, R. - : De militaire ambulances in België. Van vroeger tot nu. Brussel, 1997 pg 23


1597

In Frankrijk stelt Sully ambulances in, die gewonden van het slagveld  halen.

Fontanella, J.M. - et al: Les SAMU - Centre 15. Organisation, activités, techniques de régulation médicale, éléments historiques. Parijs, 1997 pg 299


1589-1610

Tijdens de regeerperiode van Hendrik IV worden uitgebreide medische voorzieningen voor het leger getroffen, waaronder een mobiele dienst.

Haller jr, J.S. - : Farmcarts to Fords. A history of the military ambulance. 1790-1925. Carbondale and Edwardsville, 1992 pg 10


1610

Ìn Ulm (Duitsland) wordt een regeling opgesteld voor het vervoer van pestlijders tijdens de pestepidemie.


1636

Evert Roellofson wordt aangesteld als ‘Sieckevoerder' van het Pesthuis te Amsterdam.

Gasthuisarchief, Amsterdam


17e eeuw

De Franse legers beschikken over een organisatie van hulp aan oorlogsgewonden, die vergelijkbaar is aan de organisatie in Spanje.

Reynaert, R. - : De militaire ambulances in België. Van vroeger tot nu. Brussel, 1997 pg 8


17e eeuw

Een hospitaalschip wordt gedefinieerd als: ‘a vessel equipped primarily to receive sick and wounded sailors, to provide them with interim treatment, and to convey them to hospitals or lodging houses on shore'

Plumbridge, John H. - : Hospital ships and ambulance trains'. London, 1975 pg 13


1713

In Wenen (Oostenrijk) worden over de stad zwarte ‘Sessel-Träger' verspreid, die voor het vervoer van zieken kunnen worden ontboden.

Mijnlieff, C.J. - : Eerste hulp bij ongelukken (proefschrift). S.I., 1905 pg 11


1744 en 1748

William Tossach respectievelijk Antoine Louis publiceren in een artikel over de toepassing van mond-op-mond beademing bij de mens, maar de medische professie paste deze methode niet toe uit angst voor infectie en in de overtuiging dat de dood onomkeerbaar is.

Meursing, B.T.J. - en G.T. Haneveld: De geschiedenis van de reanimatie. I Genesis tot chloroform. Hart en vaten wereldwijd, 9(1982): 3 (6


Ca 1750

J. Hovard (1726-1790) ver-meldt de eerste manuele beademingstechniek, waarbij thoraxcompressie veronder-stelt werd de ademhaling te stimuleren.

Meursing, B.T.J. - en G.T. Haneveld: De geschiedenis van de reanimatie. II. Van chloroform naar Emergency Medical System. Hart en vaten wereldwijd 9(1962): 4 (8)


1767

Kapitein Rochus Krijne van het schip Concordia klaagt dat bij strandingen op de Nederlandse kust de lokale bevolking jutte bij het leven, maar schipbreukelingen aan hun lot overliet.

Vandersmissen, Henk - , Siep Zeeman en Kees Brinkman: Redders. 175 Jaar Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij 1824-1999. IJmuiden, 1999 pg 8


1767

Oprichting van de Maatschappij tot Redding van drenkelingen in Amsterdam (Nederland).


1769

Op 12 januari 1769 leidt kapitein Krijne's klacht (1767) tot een ordonnantie die het redden van schipbreukelingen gebood en onder andere verbood om zonder toestemming van opvarenden aan boord van een in nood verkerend schip te gaan (Nederland).

Vandersmissen, Henk - , Siep Zeeman en Kees Brinkman: Redders. 175 Jaar Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij 1824-1999. IJmuiden, 1999 pg 8


18e eeuw

Met de opkomst van de veldslagen waar de legers vooraf opgesteld werden, ontstond de noodzaak gewonden over lange afstanden te vervoeren.

Jones, A. - : The Art of War in the Western World . 1982
Reynaert, R. - : De militaire ambulances in België. Van vroeger tot nu. Brussel, 1997 pg 7


?        

Tijdens het ‘Ancien Régime' was de uitdrukking ‘hôpital de campagne' de enige die gebruikt werd om een mobiele chirurgische veldeenheid aan te duiden.

Reynaert, R. - : De militaire ambulances in België. Van vroeger tot nu. Brussel, 1997 pg 23


1792

In Frankrijk komt op 21 september de Nationale Conventie (Convention Nationale) bijeen en besluit onder anderen  tot afschaffing van het koningschap. Deze besluitvorming brengt ook veel veranderingen binnen de strijd-krachten teweeg. De benaming ‘hôpital de campagne' wordt langzamerhand vervangen door ‘ambulance'.
Elk Legerkorps beschikte over een mobiel hospitaal dat ‘ambulance centrale' of ‘ambulance du Quartier Général' werd genoemd.

Dominique Jean Larrey
 

Reynaert, R. - : De militaire ambulances in België. Van vroeger tot nu. Brussel, 1997 pg 24 


1792

Tijdens de veldtocht van Franken (Franconie) in de Eerste Coalitieoorlog (van Frankrijk tegen Oostenrijk en Pruisen) bedacht Larrey een kleine mobiele eenheid -een verkleind model van een ambulant hospitaal- die de gewonden zo vlug als de gevechtshandelingen het toelieten, moesten verzorgen.

Reynaert, R. - : De militaire ambulances in België. Van vroeger tot nu. Brussel, 1997 pg 24


1794

De algemene grondslagen van de geneeskundige dienst in de Legerkorpsen en in de militaire hospitalen werden vastgelegd vanaf de eerste campagnes van de Conventie. Het decreet van 21 februari 1794 (3 ventôse jaar II) bepaalde: ‘dat er achter elk leger en zijn divisies een mobiel hospitaal moet worden opgesteld, waarvan de omvang zal afhangen van de legersterkte, van de atmosferische en geografische toestand, van de strijdkrachten ter plaatse en hun opstelling en van de gevechtsomstandigheden. Deze vereisten zullen geëvalueerd worden door de bevelvoerend generaal, de commissaris-generaal, de hoofdofficieren van de gezondheidsdienst en de toegevoegd administrateur.'

Reynaert, R. - : De militaire ambulances in België. Van vroeger tot nu. Brussel, 1997 pg 24
Hassenforder, J. - : Le service de santé militaire pendant la Révolution et l'Empire.  , 1961


1795-1799

Tijdens de regering van het Directoire (de uitvoerende macht wordt in handen gelegd van vijf directeuren, leden van de Conventie) in Frankrijk en daarna onder Napoleon krijgt het woord ‘ambulance' pas de overhand en vervangt definitief de reglementaire definitie ‘hôpital de campagne'. Het verwijst bovendien nog uit-sluitend naar een mobiele chirurgische eenheid te velde.

Reynaert, R. - : De militaire ambulances in België. Van vroeger tot nu. Brussel, 1997 pg 24


1797

Tijdens de veldtocht van Franken bedacht Larrey een kleine mobiele eenheid, als het ware een verkleind model van een ambulant hospitaal, die de gewonden zo vlug als de gevechtsomstandigheden het mogelijk maakten, moesten verzorgen en opnemen. Larrey's oplossing was eenvoudig. Zijn mobiele ambulance bestond uit één of meer medische ploegen. Elke ploeg omvatte een chirurg, twee assistenten en een verpleger, allen te paard. De holsters van hun rijdieren waren gevuld met verbanden en instrumenten voor spoedeisende interventies. In navolging van de rijdende artillerie was elke ploeg zeer mobiel en in voortdurende staat van alarm tijdens de gevechten en kwam waar nodig tussen de acties of volgde ze op de voet om zeer snel bij de zwaargewonden te kunnen komen. Zij kon spoedeisende ingrepen ter plaatse uitvoeren en deze laten volgen door snelle evacuaties. Aangezien men in volle strijd niet kon beschikken over aangepaste voertuigen, nam men zijn toevlucht tot boerenpaarden en muilezels met brede korven. Napoleon woonde in Udine een demonstratie bij van deze mobiele eenheid van Larrey. Deze mobiele eenheid bestond niet in elk korps van de Grande Armée, maar wel in de eenheden van de Keizerlijke Garde.

Reynaert, R. - : De militaire ambulances in België. Van vroeger tot nu. Brussel, 1997 pg 25


1799

Percy ontwerpt de ‘ambulance volante'. Na het overschrijden van de Rijn te Kehl tijdens de campagne van de Donau en de Helveten richtte Percy een mobiel chirurgisch korps op. Om snel de verzorging bij de gewonden te kunnen brengen, verplaatsen de chirurgische ploegen zich inclusief hun materiaal met een soort langwerpige artilleriecaissons, die van de Duitsers de bijnaam ‘Wurst' kregen. Dit voertuig was echter niet ontworpen om gewonden af te voeren en overleefde de Donau-campagne niet.

Wurst
 

P.F. Percy 

Reynaert, R. - : De militaire ambulances in België. Van vroeger tot nu. Brussel, 1997 pg 26


1803-1809

Orichting door het gemeente-bestuur van Wenen van een ‘Rettingsanstalt'. De ‘Trag-körbe' zijn (weer) over de stad verspreid met een regeling voor het waarschuwen van een arts. De politie speelt in dit systeem een voorname rol.

Mijnlieff, C.J. - : Eerste hulp bij ongelukken (proefschrift).S.I., 1905 pg 20


1808

Van overheidswege (Nederland) worden vijf Greathead-reddingboten geplaatst van Schouwen tot Terschelling. Ze zijn te zwaar om in zee te brengen. Er is mee geoefend, maar over uitgevoerde reddingen is niets bekend.

Vandersmissen, Henk - , Siep Zeeman en Kees Brinkman: Redders. 175 Jaar Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij 1824-1999. IJmuiden, 1999 pg 9


1812

Larrey wordt tot hoofdchirurg benoemd van de Keizerlijke Garde en later van de Grande Armée.

Reynaert, R. - : De militaire ambulances in België. Van vroeger tot nu. Brussel, 1997 pg 2


1823

De stranding van het Britse marineschip HMS Racehorse op Langness (Isle of Man) is aanleiding tot het schrijven van een pamflet door Sir William Hillary, die op het eiland woont, waarin hij oproept tot vorming van een nationale reddingmaatschappij.

Vandersmissen, Henk - , Siep Zeeman en Kees Brinkman: Redders. 175 Jaar Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij 1824-1999. IJmuiden, 1999 pg 9


1824

Op 4 maart wordt op initiatief van twee parlementsleden, George Hilbert en Thomas Wilson naar aanleiding van het pamflet van Sir William Hillary (1823) een openbare bijeenkomst in The London Tavern belegd, waar The national Institution for the Preservation of Life from Shipwreck, de huidige Royal National Lifeboat Institution (RNLI) wordt opgericht. 

Vandersmissen, Henk - , Siep Zeeman en Kees Brinkman: Redders. 175 Jaar Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij 1824-1999. IJmuiden, 1999 pg 9


1824

De Rotterdamse handelaar in scheepsmaterialen en metalen Willem van Houten jr. ontwerpt een reddingboot, waarvan hij een model in mei aan Koning Willem I mag aanbieden (Nederland).

Vandersmissen, Henk - , Siep Zeeman en Kees Brinkman: Redders. 175 Jaar Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij 1824-1999. IJmuiden, 1999 pg 11


1824

Op 11 november wordt door vijf Amsterdammers naar aanleiding van de ramp met het fregat De Vreede op 14 oktober 1824, de Noord- en Zuid-Hollandsche Redding-Maatschappij (NZHRM) opgericht.
Op 20 november wordt door vijf Rotterdammers de Zuid-Hollandsche Mattschappij tot Redding van Schipbreukelingen opgericht (Nederland).

Schipbreukelingen.
 

Vandersmissen, Henk - , Siep Zeeman en Kees Brinkman: Redders. 175 Jaar Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij 1824-1999. IJmuiden, 1999 pg 11-13


1830

In Frankrijk begint men tijdens de bloedige opstanden in Parijs van de revolutie de uitdrukking ‘voiture d'ambulance' te gebruiken.

Reynaert, R. - : De militaire ambulances in België. Van vroeger tot nu. Brussel, 1997 pg 26


1831

J. Dalrymple (1804-1857) beschrijft de derde manuele beademingstechniek. Nadat om de borstholte van het slachtoffer een doek of een laken is gewonden, wordt door twee redders, die ieder aan één zijde van de patiënt staan,aan dit laken getrokken (expiratie). De inspiratiefase bestaat uit het loslaten van het laken, waardoor de borstholte door zijn eigen elasticiteit weer uitzet.

Meursing, B.T.J. - en G.T. Haneveld: De geschiedenis van de reanimatie. II. Van chloroform naar Emergency Medical System. Hart en vaten wereldwijd 9(1962): 4 (8)


Ca 1835

C. Long (1815-1878) en W.T.G. Morton (1819-1868) introduceren de ether-anesthesie.

Meursing, B.T.J. - en G.T. Haneveld: De geschiedenis van de reanimatie. II. Van chloroform naar Emergency Medical System. Hart en vaten wereldwijd 9(1962): 4 (7)


1837

De Royal Humane Society schrapt de mond-op-mond- en blaasbalgbeademing van de lijst met aanbevolen handelingen bij reanimaties.

Meursing, B.T.J. - en G.T. Haneveld: De geschiedenis van de reanimatie. II. Van chloroform naar Emergency Medical System. Hart en vaten wereldwijd 9(1962): 4 (8)


1847

De Schotse obstetricus Sir J.Y. Simpson (1811-1870) introduceert ‘a new anesthetic' chloroform, waarvan men aanvankelijk dacht dat het net zo veilig was als ether.

Meursing, B.T.J. - en G.T. Haneveld: De geschiedenis van de reanimatie. II. Van chloroform naar Emergency Medical System. Hart en vaten wereldwijd 9(1962): 4 (7)


1850

Het fenomeen ventrikelfibrilleren wordt door C.F.W. Ludwig (1816-1895) beschreven.

Meursing, B.T.J. - en G.T. Haneveld: De geschiedenis van de reanimatie. II. Van chloroform naar Emergency Medical System. Hart en vaten wereldwijd 9(1962): 4 (7)


1854-1856

De Britten nemen tijdens de Krimoorlog toen zij zij aan zij vochten met de Fransen het woord ‘ambulance' over. De Britten introduceren ook het begrip ‘field ambulance' voor kleine mobiele divisiehospitalen.

Reynaert, R. - : De militaire ambulances in België. Van vroeger tot nu. Brussel, 1997 pg 27-28)


1856

Hall beschrijft een beademingstechniek.

Meursing, B.T.J. - en G.T. Haneveld: De geschiedenis van de reanimatie. II. Van chloroform naar Emergency Medical System. Hart en vaten wereldwijd 9(1962): 4 (9)


1858

Silvester beschrijft zijn beademingstechniek.

Meursing, B.T.J. - en G.T. Haneveld: De geschiedenis van de reanimatie. II. Van chloroform naar Emergency Medical System. Hart en vaten wereldwijd 9(1962): 4 (9)


1862

Henri Dunant schrijft zijn ‘Souvenirs de Solférino'.


1862

Met een wet van 16 april 1862 wordt het medisch departement van het leger van Unionisten (het Noordelijke leger) gewijzigd. In het kader van deze hervorming wijzigde Jonathan Letterman, chef van de Gezondheidsdienst van het Potomacleger, het systeem van de ‘field hospitals'  en creëerde het ‘Ambulance Corps'. De opdracht van dit corps is de gewonden vanuit de veldhospitalen naar het achterland te evacueren.

Reynaert, R. - : De militaire ambulances in België. Van vroeger tot nu. Brussel, 1997 pg 29


1864

De Zwitserse Federale Raad richt het Rode Kruis op met als opdracht hulp te bieden aan militaire oorlogsgewonden.


1864

Zacharie Merchie, een Belgische militaire arts van Franse origine wordt inspecteur-generaal van de Medische Dienst van het Belgische leger. Hij zorgt voor een herwaardering van het militaire medische personeel en de invoering van de eerste sanitaire voertuigen, die alleen bestemd zijn voor de evacuatie.

Reynaert, R. - : De militaire ambulances in België. Van vroeger tot nu. Brussel, 1997 pg 11


1865

Op de Tentoonstelling van Parijs worden de eerste voertuigen van het Rode Kruis getoond. Onder de tentoongestelde wagens komt een Frans model voor, dat Merchie voor het Belgische leger aanraadt. De productie van dit model ‘1868' wordt in het Arsenaal van Antwerpen ter hand genomen. Maar bij de aanvang van de Frans-Pruisische oorlog (1870) heeft het Arsenaal nog maar twee ziekenwagens geproduceerd.

Mathieu, J. - : Le secours belge en 1870, Acta Belgica 1963; 9: 310-311
Reynaert, R. - : De militaire ambulances in België. Van vroeger tot nu. Brussel, 1997 pg 11


1865

President Lincoln wordt direct na de aanslag op zijn leven door de 23-jarige arst-assistent chirurgie C. Haele met behulp van mond-op-mond-beademing gereanimeerd.

Meursing. B.T.J. - en G.T. Haneveld: De geschiedenis van de reanimatie. II. Van Chloroform naar Emergency Medical System. Hart en vaten wereldwijd 8(1962): 4(9)


Ca 1865

Het Commercial Hospital (nu: Cincinnati General), Cincinnati, Ohio (USA) start met een eigen ambulancedienst.

Barkley, K.T. - : The ambulance. The story of emergency transportation of sick and wounded through thecenturies, New York, 1990 (herdruk 1978) pg 61


1869

Bellevue Hospital in New York (USA) organiseert zijn eerste ambulancedienst.

Barkley, K.T. - : The ambulance. The story of emergency transportation of sick and wounded through thecenturies, New York, 1990 (herdruk 1978) pg 61-62


1870

In Parijs worden openbare en particuliere gebouwen omgevormd tot ‘stedelijke ambulances'. Men verzorgde er de gewonden, die gevallen waren achter de barricaden of op de stellingen nabij de grote invalswegen. Zij werden naar de ambulances gebracht met allerlei door de gemeentelijke overheid gevorderde of door liefdadigheidsorganisaties ter beschikking gestelde voertuigen. Deze voertuigen werden door de journalisten en het publiek ‘voitures d'ambulance' genoemd. Daarmee kreeg deze terminologie vaste voet in het gangbare taalgebruik, maar drong niet door in de officiële Franse legerterminologie van de 19e eeuw.

Reynaert, R. - : De militaire ambulances in België. Van vroeger tot nu. Brussel, 1997 pg 26-27)


1870

Gewonden worden tijdens de belegering door het Duitse leger per luchtballon uit Parijs (Frankrijk) geëvacueerd.

Fontanella, J.M. - et al: Les SAMU - Centre 15. Organisation, activités, techniques de régulation médicale, éléments historiques. Parijs, 1997 pg 304


1872

In Nederland wordt de Wet Besmettelijke Ziekten aangenomen. Deze wet bevat de eerste bepalingen voor het vervoer van patiënten met een besmettelijke ziekte.


1874

Professor M. Schiff (1823-1896) uit Florence (Italië) beschrijft de inwendige en L. Mickwitz de uitwendige hart-massagetechniek.

Meursing, B.T.J. - en G.T. Haneveld: De geschiedenis van de reanimatie. II. Van chloroform naar Emergency Medical System. Hart en vaten wereldwijd 9(1962): 4 (7)


1880

Schäfer beschrijft zijn beademingstechniek, die tot 1946 aanbevolen zou worden.

Meursing, B.T.J. - en G.T. Haneveld: De geschiedenis van de reanimatie. II. Van chloroform naar Emergency Medical System. Hart en vaten wereldwijd 9(1962): 4 (9)


1881

Oprichting van de ‘Wiener Freiwillige Rettungsgesellschaft'(Oostenrijk).

Mijnlieff, C.J. - : Eerste hulp bij ongelukken (proefschrift).S.I., 1905 pg 27  


1882

Het Hotel de Dieu in Parijs (Frankrijk) zet paardentractie ambulances tijdens de pokkenepidemie.

Fontanella, J.M. - et al: Les SAMU - Centre 15. Organisation, activités, techniques de régulation médicale, éléments historiques. Parijs, 1997 pg 304


1883

F. Koenig (1832-1910) hoogleraar in de chirurgie te Göttingen (Duitsland) paste naar alle waarschijnlijkheid de uitwendige hartmassage voor het eerst bij de mens toe met het doel circulatie van bloed op te wekken.

Meursing, B.T.J. - en G.T. Haneveld: De geschiedenis van de reanimatie. II. Van chloroform naar Emergency Medical System. Hart en vaten wereldwijd 9(1962): 4 (7)
Koenig, F. - : Lehrbuch der Allgemeine Chirurgie. Plaats?, 1883 pg ?


1884

In Frankrijk organiseert een wet de Çentres de Secours' (5 april).

Fontanella, J.M. - et al: Les SAMU - Centre 15. Organisation, activités, techniques de régulation médicale, éléments historiques. Parijs, 1997 pg 304


1884

Docteur Nachtel stelt voor in Parijs (Frankrijk) in navolging van de Amerikanen een ambulancedienst voor burgers in te stellen.

Fontanella, J.M. - et al: Les SAMU - Centre 15. Organisation, activités, techniques de régulation médicale, éléments historiques. Parijs, 1997 pg 304


1889

In Parijs (Frankrijk) zijn de ‘Ambulances urbaines' geïnstalleerd.

Fontanella, J.M. - et al: Les SAMU - Centre 15. Organisation, activités, techniques de régulation médicale, éléments historiques. Parijs, 1997 pg 305


1896

De GGD Amsterdam (Nederland) neemt het eerste rijtuig voor het vervoer van patiënten met een besmettelijke ziekte in dienst. Dit rijtuig is vermoedelijk het eerste rijtuig dat speciaal voor burgers in dienst wordt genomen.


1898

Lammert Bakker start ‘Ziekenvervoer Noord-West Veluwe' in Nunspeet (Nederland)


1891

De Belgen spreken voor het eerst over een ambulance als ‘een wagen aangepast om zieken en gekwetsten naar de hospitalen te vervoeren'.

Reynaert, R. - : De militaire ambulances in België. Van vroeger tot nu. Brussel, 1997 pg 6


1892

Dokter Maass (leerling van F. Koenig uit Göttingen) publiceert nog eens twee succesvolle reanimaties bij de mens met behulp van Koenig's techniek.

Meursing, B.T.J. - en G.T. Haneveld: De geschiedenis van de reanimatie. II. Van chloroform naar Emergency Medical System. Hart en vaten wereldwijd 9(1962): 4 (8)
Maass, Ber. Klin. Wschr. 12:265-8, 1892


1899

Eerste motorambulance in de wereld voor Michael Reese Hospital in Chicago, Michigan (USA).

Barkley, K.T. - : The ambulance. The story of emergency transportation of sick and wounded through thecenturies, New York, 1990 (herdruk 1978) pg 87


1900

De tweede motorambulance van de Verenigde Staten voor het Saint Vincent's Hospital, New York City in 1900.

Saint Vincent's 2e motorambulance


1901

De eerste geslaagde reanimatiepoging met behulp van de inwendige hartmassage door K. Ingelsrud, chirurg te Tromsö (Noorwegen).

Meursing, B.T.J. - en G.T. Haneveld: De geschiedenis van de reanimatie. II. Van chloroform naar Emergency Medical System. Hart en vaten wereldwijd 9(1962): 4 (8)


1906

Eerste ziekenautomobiel in München (Duitsland).

Oswald, Werner - en Manfred Gihl: Fahrzeuge der Feuerwehr ind das Rettungdienstes seit 1900. Stuttgart, 1992 pg 396


1907

Dr C.W.A. Essers uit Amsterdam (Nederland) neemt zijn eerste ambulancerijtuig in gebruik. 


1907

De GGD Amsterdam (Nederland) regelt eerste hulp en gewondenvervoer in de stad.


1907

Het Gemeente-Ziekenhuis van 's-Gravenhage (Nederland) neemt voor 7 maart 1907 de eerste gemeentelijke elektrische ziekenautomobiel van het merk KAW uit Kalk bij Keulen) in dienst.

De KAW van het Gemeente-Ziekenhuis van 's-Gravenhage
 

Waldeck, K.J.J. - : De eerste gemeentelijke motorziekenwagen van Nederland reed in Den Haag. Jaarboek Die Haghe, Den Haag, 2002 pg


1907

Dr C.W.A. Essers uit Amsterdam (Nederland) neemt in augustus 1907 de eerste particuliere ambulance aangedreven door een benzinemotor van het merk Altena) in dienst.

De Altena van Dr C.W.A. Essers uit Amsterdam 

 

De Prins, 17 augustus 1907


1908

De gemeente Amsterdam (Nederland) neemt zijn eerste elektrische ziekenautomobiel van het merk NAMAG uit Bremen (licentie Kriéger K-2) in dienst (8 november)

De NAMAG van de Amsterdamse GGD
 

Verslag van den Gemeenteraad 1908, hoofdstuk VI, bladzijde 20
Algemeen Handelsblad, 2 november 1908


1909

Keith, die lid is van de vijfde commissie van de Royal Medical and Surgical Society, die advies moet uitbrengen over de beste beademingstechniek, en vòòr de methode van Schäfer had gestemd, ‘stond open voor de gedachte dat de oude methode van mond-op-mond insufflatie met expiratoire compressie van de borstholte beter zou kunnen blijken te zijn dan de Schäfer en de Silvester-methode. Wanneer ik verdrink, hoop ik dat mijn redder als eerste hulpmaatregel deze methode zal toepassen'.

Meursing, B.T.J. - en G.T. Haneveld: De geschiedenis van de reanimatie. II. Van chloroform naar Emergency Medical System. Hart en vaten wereldwijd 9(1962): 4 (9)


1910

In het reglement over de gezondheidsdienst te velde duikt de uitdrukking ‘voiture sanitaire' op. Inspecteur-Generaal Geneesheer G. Hugonot schrift dat tot dan toe de transportmiddelen van de Korpstroepen en van de Brancardiersgroepen hoofdzakelijk uit met paarden bespannen sanitaire voertuigen bestonden. Dit waren wagens op één as in de infanteriebataljons of artilleriegroepen of op twee assen getrokken door twee paarden bij de cavalerie en de brancardiersploegen. Het waren zonder uitzondering logge vervoermiddelen met een beperkte capaciteit van 62 liggende en 32 zittende  voor de divisionaire brancardiers-ploegen en respectievelijk 45 en 132 gewonden voor die van het Legerkorps. De term ‘voiture sanitaire' blijft gehandhaafd tot na de Tweede wereldoorlog.

Reynaert, R. - : De militaire ambulances in België. Van vroeger tot nu. Brussel, 1997 pg 27


1914

Eerste ziekenautomobielen voor de burgers van Parijs (Frankrijk).


1917

Docteur Chassaing (Frankrijk) richt eerste ambulancevliegtuig in en heeft zijn eerste inzet in November 1917.

Fontanella, J.M. - et al: Les SAMU - Centre 15. Organisation, activités, techniques de régulation médicale, éléments historiques. Parijs, 1997 pg 307


1924

De brandweer van Parijs (Frankrijk) heeft een eigen medische dienst.

Fontanella, J.M. - et al: Les SAMU - Centre 15. Organisation, activités, techniques de régulation médicale, éléments historiques. Parijs, 1997 pg 308


1932

Nielsen beschrijft zijn beademingstechniek, die tot 1958 aanbevolen zou worden.

Meursing, B.T.J. - en G.T. Haneveld: De geschiedenis van de reanimatie. II. Van chloroform naar Emergency Medical System. Hart en vaten wereldwijd 9(1962): 4 (9)


1991

De oprichting van de Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij is op 23 mei een feit (Nederland)

Vandersmissen, Henk - , Siep Zeeman en Kees Brinkman: Redders. 175 Jaar Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij 1824-1999. IJmuiden, 1999 pg 47