1933 | Schiermonnikoog: Luchtvervoer voor twee zieke kinderen.

In december 1933 maakte ijsgang het aanvankelijk onmogelijk om van het eiland Schiermonnikoog af te komen. Uiteindelijk konden 43 van 50 kinderen alsnog per postboot naar de vaste wal. Twee kinderen waren te ziek voor deze reis en werden per ambulancevliegtuig van het Nederlandse leger naar Eelde gebracht.

 


De Fokker S-IIa ambulancevliegtuig van het Nederlandse leger (registratie: L.94) op de Vliegbasis Soesterberg. (Bron: Collectie Harm Hazewinkel, Voorburg| Nederlands Instituut voor Militaire Historie)

De Fokker S-IIa ambulancevliegtuig van het Nederlandse leger (registratie: L.94) op de Vliegbasis Soesterberg. (Bron: Collectie Harm Hazewinkel, Voorburg| Nederlands Instituut voor Militaire Historie)

Fokker S-IIa in touw op Schiermonnikoog: het krantenartikel

In een krantenbericht uit een onbekende krant werd het volgende bericht aangetroffen:

‘Zoals men weet, waren een 50-tal kinderen in het Christelijke Vacantieoord ‘Elim' op Schiermonnikoog door het ijs op de Wadden ingesloten, zoodat hun thuisreis moest worden uitgesteld. Gisteren evenwel zijn 43 kinderen per postboot naar Oostmahorn vertrokken. Twee zieke kinderen, waarvan één vrij ernstig, konden de tocht per boot niet meemaken. Op initiatief van dr. D.J. Jonkhoff nu zijn deze kinderen vanochtend per vliegtuig van het eiland gehaald. Vanmorgen om half elf steeg van het militaire vliegveld Soesterberg een Roode Kruisvliegtuig type S II op, bemand met kapitein Versteegh en dr. Brouwer, chef van den Vliegmedischen dienst te Soesterberg. Om ongeveer half één was het vliegtuig boven Schiermonnikoog aangekomen, waar het, dank zij de keurige regeling van den burgemeester, vlot kon dalen op een afgezet gedeelte van het strand. De patiëntjes werden ingeladen en .... verder ging het weer, nu naar Eelde. Bij aankomst daar stond dr. Jonkhoff reeds te wachten, terwijl een ziekenauto van de E.N.N.A.M. gereed stond. Mede door vernuftige constructie van het vliegtuig (geheel ingericht op aanwijzing van dr. Brouwer) duurde het slechts enkele momenten, voor de zieke kinderen in de ziekenauto waren overgebracht. Tegen half twee, dus een uur na de start van Schiermonnikoog, lag het eerste kindje in het ziekenhuis, terwijl de andere naar huis kon worden vervoerd. De keurige regeling - zoowel hier in Eelde als op Schiermonnikoog - en speciaal die van den dienst op Soesterberg, verdient waardering en bewondering.'

In het tijdschrift van Het Groene en Witte Kruis werden door de huisarts van Schiermonnikoog W. Mosselman en door de vliegerarts Brouwer eigen verslagen afgedrukt, die op een aantal onderdelen een zorgvuldiger beeld gaven van deze eerste ambulancevlucht naar de Waddeneilanden.

Fokker S-IIa in touw op Schiermonnikoog: het verslag van de vliegerarts

Het verslag van Brouwer werd geschreven op verzoek van de secretaris-generaal van de A.N.V. ‘Het Groene Kruis' te Utrecht de dag, nadat de vlucht naar Schiermonnikoog had plaatsgevonden. Het vliegtuig van de Luchtvaartafdeling van het Nederlandse leger te Soesterberg was op 8 december om kwart voor elf van Soesterberg vertrokken met de kapitein-vlieger W.C.J. Versteegh en de officier van gezondheid 1e klasse en chef van de Vliegmedische Dienst J.E. Brouwer. En zou twee uur later op het strand van Schiermonnikoog landen. De burgemeester had zorggedragen voor het plaatsen van vlaggen om aan te geven waar het vliegtuig kon landen. De kinderen waren reeds op het strand aanwezig. Het grootste kind was volgens Brouwer ernstig ziek en werd op de enige brancard van het vliegtuig geplaatst, terwijl de andere plaats moest nemen op de schoot van de dokter. Meer plaats was er niet. Drie kwartier later vertrok het vliegtuig weer om rond half twee op Eelde te landen. Omdat er een sterke wind stond kon Soesterberg al weer om half vier bereikt worden en zag de bemanning terug op een geslaagde evacuering.

Fokker S-IIa in touw op Schiermonnikoog: het verslag van de huisarts op Schier

Ook de huisarts Mosselman van Schiermonnikoog doet in hetzelfde tijdschrift van Het Groene en Witte Kruis verslag van deze eerste ambulancevlucht. Hij had besloten gezien de weersomstandigheden en de toestand van de beide kinderen een verzoek tot luchtvervoer door het legervliegtuig te doen bij het Centraal Bureau van Het Groene Kruis. Hij had de ochtend van de 8ste december om half tien het eerste telefoongesprek met dominee Beijerman en vijf kwartier later was het toestel al in de lucht. Hij bevestigde de landing om kwart voor één op Schiermonnikoog en het feit, dat hij met de beide kinderen op een ziekenraam ‘De Mooij' in een autobus op het strand gereed stond. Het meest zieke kind werd overgeplaatst op de brancard van het vliegtuig, terwijl het andere kind door dokter Brouwer op schoot werd genomen. Mosselman gaf aan, dat het vliegtuig weer om tien over één van het strand van Schiermonnikoog vertrok, maar vermoedelijk had hij zich hier verrekend, want hij bevestigd wel, dat het vliegtuig om half twee in Eelde was. Het patiëntje, dat per brancard was vervoerd, werd volgens Mosselman om kwart over twee in een ziekenhuis in Groningen opgenomen. Het andere kind werd met een ziekenauto naar huis in Siddeburen vervoerd.

Tevredenheid alom

Brouwer beëindigde zijn verslag met een passage uit een brief van de moeder van het ernstig zieke kind, waarin ze schreef, dat zij aandoenlijk blij was haar kind weer levend terug te zien en van het vervoer op deze schitterende wijze hoegenaamd niets had geleden.

Mosselman was zeer tevreden over de schitterende organisatie van dit vervoer en sprak in zijn verslag de wens uit, dat ‘het ziekenvervoer steeds per vliegtuig kon geschieden'.

De rol van dokter D.J. Jonkhoff bleef in deze verslagen een beetje onduidelijk. Het krantenartikel lokaliseert deze arts zowel op Schiermonnikoog als op Eelde, hetgeen in ieder geval niet kan hebben geklopt. Brouwer kwam zijn collega tegen op Eelde vanwaar hij het patiëntje, dat in de ziekenauto van de E.N.N.A.M. naar het ziekenhuis zou worden vervoerd, had begeleid. Dit laatste zal wel de werkelijkheid zijn geweest.

 

Bronnen:

Dekker, Herman - : Historisch Nederlands Luchtvaartregister, persoonlijke mededelingen juni 2008

Hazewinkel, Harm - : persoonlijke mededelingen (Jan den Das) juni 2008

Brouwer, J.E. - : geen titel, Het Groene en Witte Kruis 30(1934): - (14)

Mosselman, W. - : Ziekenvervoer per vliegtuig. Winterervaring op een eiland, Het Groene en Witte Kruis 30(1934): - (13)

Tuinstra, Sjouke - en Thijs Gras: Motus in caritatem. Kijlstra zorgt voor vervoer, HHS Uitgeverij - Grave 2007, pp 99 - 100

versie: 2008 06 13; auteur: Hans Waldeck met hulp van Thijs Gras.