1931-1965 | Leeuwarden: Willem de Vrij.

 

Naam                                               

De Vrij

Voornamen

Willem

Woonplaats

Leeuwarden

Geboorteplaats en -datum

Harlingen, 3 april 1898

Plaats en datum van overlijden

Leeuwarden, 13 januari 1979

 

Beroep

garagehouder en ziekenvervoerder

Functie

directeur

In dienst van

1931 (of 1930)

In dienst tot

1965


Willem de Vrij op 66-jarige leeftijd tijdens het huwelijk van zijn zoon Martin met Tinie de Vries op 25 april 1964. Bron: Collectie Martin de Vrij, Assen.

Willem de Vrij op 66-jarige leeftijd tijdens het huwelijk van zijn zoon Martin met Tinie de Vries op 25 april 1964. Bron: Collectie Martin de Vrij, Assen.

Willem de Vrij komt aan wal

Willem de Vrij werd op 3 april 1898 in Harlingen geboren. Hij vervulde gedurende de oorlogsjaren van 1914-1918 zijn militaire dienst en was daarna gaan varen als machinist op de grote vaart. Op 1 januari 1920 verdronk zijn vader Dirk Willem (*Harlingen, 1 juli 1874) bij een schipbreuk voor de Deense kust en werd in Denemarken begraven. Daarna was Willem (foto 1), maar ook zijn beide broers Marinus en Adam, aan wal gekomen. Samen namen zij een groothandel in levensmiddelen over. In (1930 of) 1931 nam Willem het Autobedrijf van De Boer -die naar Noord-Bergum vertrok- over en vestigde zich aan de Ruysdaelstraat 6 tot en met 12 (foto 4). De garage was op nummer 8; de bovenwoningen hadden nummer 6 en 10. Het bedrijf van de Boer had meerdere activiteiten, hetgeen in die jaren niet ongebruikelijk was. Naast het autobedrijf met de autoverhuur en het taxibedrijf werd er aanvankelijk ook gehandeld in fietsen (dealer van Gazelle en Raleigh), en haarden en kachels, en elektra.

Willem de Vrij en zijn gezin

Willem huwde met Doetje Bijlsma (*Barradeel, 5 juni 1899 - †Leeuwarden, 21 november 1977) (foto 2). Zij kregen acht kinderen. De oudste was Jannie, die al op 14-jarige leeftijd aan een ernstige buikaandoening overleed. Daarna kwam Paul (Paulus: *Arnhem, 10 juni 1925-†Leeuwarden, 18 augustus 2004). Vervolgens kwam weer een meisje: Lena S. (*Menaldum, 9 juni 1928). Toen volgden nog eens vier zonen: Dirk Willem (vernoemd naar zijn verdronken grootvader) (*Leeuwarden, 19 juni 1928-†Leeuwarden, 24 juli 1983), Willem (*Leeuwarden, 22 augustus 1932-†Leeuwarden 20 oktober 1996, Martin (Martinus Adam) (*Leeuwarden, 1 april 1935-†Assen, 31 juli 2007) en Hans Leo (*Leeuwarden, 25 augustus 1936) en tenslotte Jantje, vernoemd naar haar overleden zuster (*Leeuwarden, 20 juni 1938). Paul zou uiteindelijk kolonel worden en als volwassen man dus niet actief in het bedrijf van zijn vader. De anderen zijn wel in de voetsporen van hun vader getreden. Martin zou in 1964 definitief naar Assen gaan, omdat hij op de RAI in Amsterdam verliefd werd op een dochter van Gerrit de Vries, eigenaar van een Simca-dealer en ambulancedienst in de Drentse hoofdstad. Dirk was de administrateur van het bedrijf, dat later nog vier taxibedrijven overnam. Lena ‘deed de telefoon' en zorgde dat iedereen in het bedrijf schoon in het pak zat.

Hans de Vrij zet bedrijf in Leeuwarden voort

Dirk Willem en Willem zijn inmiddels ook overleden. Hans zou uiteindelijk het bedrijf in Leeuwarden voortzetten en de ambulancedienst op 1 april 1999 overdragen aan Alexander De Vrij (*Assen, 9 januari 1968), de jongste van de twee zonen van Martin. Vervolgens zou op 1 januari 2001 de Regionale Ambulancevoorziening Friesland (met posten in Leeuwarden, Kollum, Buitenpost, Vlieland, Terschelling en Schiermonnikoog) samengevoegd worden met de Regionale Ambulancevoorziening Drenthe, waarvan toen zijn broer William (*Assen, 7 november 1964) directeur was.

Hans was naast Volvo-, Daewoo- en Kia-dealer ook agent voor Citroën. Het laatste agentschap heeft de storm der tijden overleefd.

Willem de Vrij in het verzet

Willems oorlogsjaren, maar ook die van zijn bedrijf, verliepen onstuimig. Letterlijk onder de ogen van de Duitsers gaf hij onderdak aan piloten, bracht onderduikers weg en hielp Joden ontvluchten uit Westerbork! Hij vervoerde voor de knokploeg van Krijn van der Helm ook wapens. In september 1944 werd hij verraden en op een ochtend van zijn bed gelicht. Na eerste in het Huis van Bewaring de Blokhuispoort te zijn geïnterneerd, werd hij naar het martelcentrum Scholtenhuis in Groningen gebracht. Via Delfzijl kwam hij op Borkum terecht waar hij als machinist tewerkgesteld werd op het trammetje, dat (nog steeds) van de haven naar het dorp op en neer rijdt.  Begin 1945 werd hij na sabotage van het trammetje op een nacht naar Wilhelmshafen overgebracht alwaar hij door de Amerikanen werd bevrijd. Hij keerde in Leeuwarden als een wrak terug. Hij werd namens de President van de Verenigde Staten door Generaal Eisenhower met een oorkonde bedankt voor zijn hulp bij de ontsnapping van meerdere geallieerde piloten (foto 3). Ook de Engelse bevelhebber Lord Arthur Tedder liet Willem niet onbetuigd (foto 4). Hij werd zelfs uitgenodigd naar de Verenigde Staten te komen, maar hij wilde liever in Leeuwarden blijven. In eigen land werd Willem minder gewaardeerd om wat hij had gedaan. Collega-taxiondernemers, die ook voor de Duitsers hadden gereden, kregen fraaie Chryslers en DeSoto's toegewezen en hij mocht het met een armzalig Fordje doen. Hij verscheurde deze toewijzing. Hij liet zich echter niet weerhouden om zijn bedrijf weer in nieuwe glorie terug te brengen. In 1965 trad Willem terug uit het bedrijf.

De eerste werknemers van De Vrij in Leeuwarden 

Tot ver na de oorlog werd de bemanning van de ziekenwagens vooral verzorgd door De Vrij zelf, zijn zoons en een aantal vaste chauffeurs, zoals de heer Bons. Ook werden, indien nodig, verpleegkundigen voor bijzondere transporten ingezet, zoals de psychiatrisch (‘zwarte kruis') verpleegkundige Postma.

Vlak na de oorlog deed zoon Paul eindexamen gymnasium, maar er bleek niemand beschikbaar voor een ziekenvervoer. Moeder Doetje zag maar één oplossing en dat was dat zoon Paul zijn examen maar even moest onderbreken en de rit moest uitvoeren. Zo gezegd, zo gedaan!

Auteur: Hans Waldeck; versie: 2007 12 11.